نسخه قابل چاپ 
مشاهده کامل خبر
حسرت قفسه آخر در نگاه استاد صابون پز      

حسینی- صابون بیرجندی که این روزها کمتر کسی سراغی از آن می گیرد روزگاری از محصولات بنام سنتی بیرجند بود و آوازه ای داشت. بسیاری از بیرجندی ها در سایر نقاط کشور و حتی خارج کشور که از پیشینه و خواص این صابون با خبرند هنوز سراغ آن را می گیرند. این صابون در حالی با تمام خاصیت هایش امروزه جای خود را در بازار به انواع و اقسام صابون ها و شامپوهای شیمیایی داده است، که نمونه مشابه صابون های سنتی مراغه و رودبار توانسته اند در همین شرایط بازار خود را حفظ کنند.

در گفتگو با محمد حسن پیشکار پدر شهید و یکی از قدیمی ترین صابون سازان شهر و استان که سابقه کاری 52 ساله در این حرفه دارد از چرایی بی رونقی بازار صابون بیرجند پرسیدیم: من در جوانی چرخ کار و قفل ساز بودم، زمانیکه ازدواج کردم به دلیل اینکه حرفه خانوادگی پدر همسرم صابون سازی بود و داماد آنان نیز توانایی ادامه این حرفه را نداشت من کمک کار آنان شدم و کم کم در این زمینه حرفه ای شده و کار را خودم به تنهایی در دست گرفتم.

وی با بیان اینکه کار در این شغل بسیار سخت است و دیگر توانایی انجام این کار را ندارد عنوان می کند: 16 سال است به خاطر تصادفی که کرده بودم این کار را کنار گذاشته ام و کسی هم نیست تا بتوانم به توانایی او اعتماد کنم و کار را واگذار کنم.پیشکار با لبخند از زمان اوج کار که صابون ها را به تهران و مشهد می فرستاد یاد می کند و می گوید:  زمانی تمام مصرف بازار بیرجند را تامین می کردم، با گاری داخل بازار می رفتم و روزی 10 تا 50 کیلو صابون به مغازه ها می دادم ، ولی الان حاضر نیستم بیشتر از یک کیلو به کسی بفروشم چون اعتبار و آبروی من به کار و کاسبی و همین صابون هایی است که مانده اند. می گوید: چندی پیش افرادی از یک اداره دولتی نمونه ای از صابون را برای آزمایش به تهران بردند و بعد از مدتی صابون بیرجندی ساخت پیشکار را به عنوان نمونه استاندارد معرفی کرده و گواهی آن را نیز به من دادند.

 

کار پخت طولانی 

و هم طاقت فرساست

 

از این صابون پز قدیمی درباره نحوه پخت صابون ها که می پرسم، می گوید: کار پخت هم بسیار طولانی و هم طاقت فرساست، به دلیل اینکه در تابستان آغاز می شود، و مدت 8 تا 9 ساعت در دمای زیاد، بالای پاتیل صابون پزی باید کار کنی. پیشکار عنوان می کند: بهترین روغن دنبه گوسفندی را از طبس  خریداری می کردیم. چون هم کیفیت بالاتری داشت و هم بوی نامطبوع نمی داد.وی ادامه می دهد: در قدیم از کنده تاق و آهک برای ساخت صابون استفاده می کردند ولی ما از سود سوزآور استفاده می کردیم. به نحوی که روغن گوسفندی را در دیگ گذاشته و سودسوزآور، سدر و کتیرا و روناس را به آن اضافه می کردیم و می گذاشتیم تا به مدت 9 ساعت بجوشد و مانند شیره انگور صاف و یکدست شود. پس از آن مواد را در تخته های قالب صابون می ریختیم.

به گفته او بعد از یک روز که مواد مانند پنیر می بست و سفت می شد آن ها را برش می دادیم و روی پشت بام به مدت 10 روز مقابل آفتاب می گذاشتیم تا خشک شود.

پیشکار اضافه می کند: پس از خشک شدن صابون ها را کنار دیوار تا ارتفاع یک متر می چیدیم و سر زمستان آن ها را بر می داشتیم و در بازار می فروختیم.

 

استقامت یک صابون بیرجندی به اندازه یک کیلو صابون مراغه است

 

به گفته وی صابون های بیرجندی برعکس صابون های مراغه و شهرهای دیگر از سختی بالایی برخوردار است و هر صابون 3 یا 4 ماه طول می کشد تا تمام  شود. پیشکار اضافه می کند: این صابون ها برای خارش بدن و شوره سر بسیار عالی هستند و سدر 20 نوع درد در بدن را درمان می کند، علاوه بر آن برعکس صابون هایی که الان با نمک ساخته می شوند صابون های بیرجندی چشم ها را نمی سوزاند.زمانی که از وی درباره آینده این کار می پرسم عنوان می کند: چو فردا شود فکر فردا کنیم. با حسرت نگاهی به قفسه های صابون می اندازد و می گوید: من دیگر توانایی انجام این کار را ندارم و با تمام شدن صابون های قفسه ها کار من نیز به پایان می رسد.به گفته وی در گذشته 30 صابون ساز در بیرجند بوده اند که الان هیچ اثری از آنان نیست، به علاوه صابون بیرجند نیازمند سرمایه است به دلیل اینکه استفاده از روغن ، کتیرا، سدر و روناس اصل هزینه بالایی دارد.

 

صابون بی کیفیت در بازار  با نام صابون بیرجندی

 

در گشت و گذاری که از بازار داشتم متاسفانه اکثر صابون هایی که مغازه ها برای فروش گذاشته اند صابون هایی است که کیفیت صابون بیرجندی اصل را ندارد و به نام صابون بیرجندی فروخته می شود. در ساخت این صابون ها که از شهرهای اطراف آورده می شود روغن نامناسب و نمک به کار رفته است.تا آنجا که حتی یکی از مغازه داران در پاسخ به اینکه چرا به جای فروش صابون بیرجندی صابون مراغه را عرضه می کند عنوان کرد: صابون هایی که اخیرا برای ما به عنوان صابون بیرجندی می آوردند بسیار نامناسب بوده و حتی یکی از مصرف کنندگان دچار بیماری پوستی شده بود!

 

اداره صنعت و معدن

 فقط مجوز می دهد

 

مدرن کردن این صنعت می تواند راهکاری برای توسعه و برندسازی نام صابون بیرجندی در بازار شهرهای مختلف باشد و البته روشی برای ایجاد اشتغال زایی و کسب درآمد.

چه بسا با مدرن شدن می توان از نابودی نام صابون بیرجندی مانند کفش بیرجندی جلوگیری کرد. در ادامه، با کریمی مسئول بخش صنایع بهداشتی اداره صنعت و معدن در رابطه با صابون سازی توسط دستگاه های صنعتی صحبت کردیم. وی عنوان کرد: تاکنون مراجعه کننده ای در این زمینه نداشته ایم و ما هم مطابق روال قانونی نمی توانیم دنبال آن برویم بلکه باید خود فرد مراجعه کند. ما تنها در زمینه دادن مجوز با بازدید از زمین و دستگاه های فرد مداخله داریم.در صحبت با پارک علم و فناوری آقای حاجی رضایی مسئول روابط عمومی، با ابراز خوشحالی از فناورانه کردن این حرفه بیان می کند: کار پارک علم و فناوری تحقیق و توسعه است و با جمع آوری متخصصین و تهیه پروپزال راهکاری را برای این هدف بیرون می دهد، فقط باید فرد علم و دانش خود را مطرح کند تا ما با تعریف سیکل آن، کار مکانیزه کردن را انجام دهیم.وی ادامه می دهد: البته سرمایه باید از طرف خود فرد باشد و ما نمی توانیم در این زمینه کاری انجام دهیم.

 

امیدی در بین صابون های

 بی کیفیت بازار

 

آقای ابراهیمی یکی از کسبه بازار بیرجند نیز از قدیمی های صابون پز شهر است. وی با بیان اینکه کارگاه صابون پزی آن ها به دلیل اینکه در بافت فرسوده شهر بوده خراب شده است عنوان می کند: در حال ساخت کارگاه جدیدی هستیم تا کار صابون پزی را به همان شیوه سنتی و با کیفیت صابون اصیل بیرجندی دوباره آغاز کنیم.


گروه خبری : گزارش اجتماعی
منبع :
آخرین ویرایش : 1395/06/10 -- 20:21:23
نویسنده : واحد تحریریه
تعداد بازدید : 1276